Screenen op colorectale kanker

  • Risicogroepen

    De huisarts gaat bij iedere patiënt ouder dan 40 jaar de risico- en screeningsstatus na.

    Op basis hiervan wordt een verschillend beleid opgesteld:

    Verhoogd risico door persoonlijke antecedenten

    Zie ook: schema (klik hier)

    Bij mensen met een verhoogd risico omwille van persoonlijke antecedenten stelt de huisarts een beleid op in samenwerking met de gastro-enteroloog.

    Hoogrisicopatiënten zijn:

    • patiënten met heriditaire nonpolyposis colorectale kanker (HNPCC) of familiale adenomateuze polyposis (FAP);
    • personen met persoonlijke antecedenten van adenomateuze poliepen;
    • personen die een resectie ondergingen voor colorectale kanker;
    • patiënten die acht jaar of langer lijden aan de ziekte van Crohn of Colitis ulcerosa;
    • patiënten met acromegalie;
    • patiënten met ureterosigmoidostomie.

    Verhoogd risico door eerstegraadsverwanten

    Zie ook: schema (klik hier)

    Bij mensen met één eerstegraadsverwant met colorectale kanker gediagnosticeerd na 60 jaar, start de huisarts vanaf het 40ste levensjaar de screening met een tweejaarlijkse fecaal occulte bloedtest (FOBT).

    Alle andere personen met eerstegraadsverwanten met colorectale kanker krijgen een coloscopie aangeboden.

    Geen verhoogd risico

    Zie ook: schema (klik hier)

    Bij personen zonder verhoogd risico wordt vanaf de leeftijd van 50 jaar een tweejaarlijkse screening met FOBT voorgesteld. De huisarts vraagt spontaan te melden als colorectale kanker zich bij eerstegraadsverwanten zou voordoen.

    Vanaf 56 jaar ontvangt een persoon zonder verhoogd risico een iFOBT (OC-sensor) met de post in het kader van het Vlaamse bevolkingsonderzoek. Het bevolkingsonderzoek wordt geleidelijk volgens leeftijdsgroepen uitgerold (klik hier).

    Een positieve FOBT wordt steeds gevolgd door een coloscopie. Indien deze coloscopie negatief is, wordt de patiënt meegedeeld dat de volgende screening pas na tien jaar uitgevoerd moet worden.

    De fecaal occulte bloedtest (FOBT)

    Vals-positieve en vals-negatieve resultaten

    Voor het aanbieden van de FOBT krijgt de patiënt een volledige risicocommunicatie over het screenen op colorectale kanker. Hoe groot is de kans op vals-positieve en vals-negatieve resultaten? Wat zijn de mogelijke verwikkelingen van de coloscopie?

    tabel2-colorectale-kanker

    De beslissing om NSAID en ASA te stoppen neemt de arts op basis van de individuele toestand van de patiënt.

    Werkwijze

    De patiënt wordt aangeraden om eerst te plassen en door te spoelen, daarna het opvangpapier (meegeleverd in bevolkingsonderzoek) te plaatsen en dan zo snel mogelijk een staal te nemen. Bij gebrek aan opvangpapier kan de persoon een paar laagjes wc-papier in het toilet leggen.

    Het teststaafje van de OC-sensor moet met de groefjes over de stoelgang worden gewreven totdat er stoelgang aan blijft kleven. Nadien wordt het terug in het meegeleverde recipiënt geplaatst dat buffervloeistof bevat. Dat kan de patiënt zelf uitvoeren. Dit recipiënt wordt in de bijgeleverde envelop opgestuurd naar het laboratorium. Eén staal is voldoende.

    De iFOBT is na de afname temperatuurgevoelig. Het staal kan tot zeven dagen in de koelkast bewaard worden.

    Buiten het bevolkingsonderzoek kan de huisarts gebruikmaken van de FOBT die het labo ter beschikking stelt. Het is ook mogelijk in de eigen praktijk (kwalitatieve) FOBT-tests aan te kopen en zelf af te lezen.

    • Vanaf 40 jaar: nagaan of er persoonlijke of familiale risicofactoren zijn die een aangepast beleid vereisen.
    • Bij afwezigheid van risicofactoren:
      • vanaf 50 jaar: alle patiënten krijgen om de twee jaar een FOBT aangeboden;
      • vanaf 56 jaar: alle patiënten krijgen informatie over het bevolkingsonderzoek.

  • tabel1-colorectale-kanker

  • diagram-colorectale-kanker

  • Richtlijn

    Dossier

    Andere

  • Vraag

    • (vraag 19): Komt er darmkanker voor bij uw vader, moeder, broer of zus?

    Verwerking

    • 50-74 jaar en familiale en persoonlijke anamnese negatief: FOBT om de 2 jaar
    • Familiale en/of persoonlijke anamnese positief: Risico-inschatting; beleid volgens risico-inschatting